Window of tolerance: waarom je soms sneller uit balans raakt

Waarom reageer ik soms zo heftig? Waarom trek ik me terug terwijl ik juist verbinding wil? En waarom lukt het niet om anders te reageren, terwijl ik heel goed begrijp wat er gebeurt?

Het zijn vragen die ik regelmatig hoor in individuele therapie én relatietherapie. Vaak van mensen die hun leven in de basis goed kunnen dragen, maar merken dat ze vastlopen in zichzelf of in het contact met hun partner.

Je kunt sneller moe of prikkelbaar zijn, veel spanning voelen, piekeren of gemakkelijk overprikkeld raken. Misschien herken je juist het tegenovergestelde: je voelt weinig, trekt je terug of hebt het gevoel jezelf kwijt te raken.

In een relatie kan dit zichtbaar worden in terugkerende conflicten. De één wordt boos of zoekt steeds meer contact, terwijl de ander zich afsluit of terugtrekt. Vaak willen beide partners juist verbinding, maar lukt het op zo’n moment niet meer om elkaar werkelijk te bereiken.

Je window of tolerance

Een behulpzaam begrip om dit te begrijpen is de window of tolerance, het tolerantieraam. Het beschrijft het gebied waarin je voldoende gereguleerd bent om spanning en emoties te voelen en verwerken. Binnen je tolerantieraam kun je verdrietig, boos, bang of gespannen zijn zonder dat deze gevoelens je volledig overnemen. Je kunt blijven voelen wat er in jou gebeurt, nadenken en in contact blijven met de ander. Wanneer de spanning te groot wordt, kun je buiten dat raam raken.

• Bij overprikkeling kun je onrustig, angstig of boos worden. Je gaat piekeren, verdedigen, controleren of harder je best doen om gehoord te worden.
• Bij onderprikkeling kun je je juist afsluiten. Je wordt stil, moe of vlak, trekt je terug of voelt nauwelijks meer wat je nodig hebt.

Waarom gebeurt dit?

In periodes van langdurige stress kan je draagkracht afnemen. Je tolerantieraam wordt als het ware smaller. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren bij burn-out, verlies, intensief ouderschap, veranderingen in werk of de overgang. Ook eerdere ervaringen kunnen meespelen. Misschien heb je geleerd je aan te passen, sterk te zijn, conflicten te vermijden of gevoelens voor jezelf te houden. Misschien was er vroeger weinig ruimte voor jouw boosheid, verdriet, angst, grenzen of behoeften. Wat toen nodig was om jezelf of de verbinding met belangrijke anderen veilig te houden, kan later automatisch terugkomen. Juist in een partnerrelatie kunnen deze oude beschermingsreacties sterk worden geraakt. Je partner betekent veel voor je en daarmee kan ook de angst om afgewezen, verlaten, bekritiseerd of niet gezien te worden sterker voelbaar zijn.

De één gaat misschien harder praten of zoekt bevestiging, terwijl de ander zich terugtrekt om de spanning te verminderen. Zo ontstaat een patroon waarin beide partners zichzelf proberen te beschermen, maar elkaar steeds minder bereiken.

Van begrijpen naar voelen, ervaren en uiten

Alleen begrijpen waar een patroon vandaan komt, is vaak niet voldoende om het te veranderen. In een sessie is er eerst ruimte voor je verhaal. Daarna vertragen we en onderzoeken we wat er onder het verhaal gebeurt. Wat voel je in je lichaam? Welke emotie komt op? Wat gebeurt er in het contact? Waar verlang je eigenlijk naar? Vanuit het Gestaltwerk kijken we ook naar wat in eerdere ervaringen niet gevoeld, gezegd of geuit kon worden. Misschien moest je verdriet inslikken, kon je niet boos worden, durfde je geen grens te stellen of kon je niet laten merken hoeveel je iemand nodig had. Wat toen niet mogelijk of veilig was, kan in therapie soms alsnog ruimte krijgen. Met woorden, maar ook via je lichaam, beweging, stem of een ervaringsgerichte oefening.

Je kunt ervaren hoe het is om nu wél een grens uit te spreken, boosheid te voelen en te uiten zonder de ander kwijt te raken, verdriet ruimte te geven of woorden te geven aan een verlangen dat lang verborgen bleef.

En in relatietherapie?

In relatietherapie onderzoeken we samen het patroon waarin jullie terechtkomen. Niet vanuit de vraag wie er gelijk heeft, maar vanuit nieuwsgierigheid naar wat er onder jullie reacties gebeurt. Wat gebeurt er bijvoorbeeld vlak voordat jij boos wordt? Wat voel je wanneer je partner zich terugtrekt? En wat gebeurt er vanbinnen wanneer de ander toenadering zoekt? Door te vertragen wordt vaak zichtbaar dat onder boosheid, kritiek of afstand iets kwetsbaarders leeft: angst, gemis, onzekerheid of het verlangen om gezien, begrepen of vastgehouden te worden.

Wanneer je binnen je window of tolerance kunt blijven, wordt het makkelijker om juist dát aan je partner te laten zien. In plaats van: “Jij bent er nooit voor mij”, kan voelbaar worden: “Ik merk dat ik bang ben dat ik je niet bereik en eigenlijk verlang ik ernaar dat je dichterbij komt.” Daar kan het contact veranderen.

Voelen zonder overspoeld te raken

In zowel individuele therapie als relatietherapie gaat het niet om emoties zo groot mogelijk te maken. Het gaat er juist om te leren aanwezig te blijven bij wat je voelt, zonder overspoeld te raken of jezelf af te sluiten. Soms gaan we dichter naar een gevoel toe. Soms is het juist nodig om te vertragen, afstand te nemen of weer contact te maken met je lichaam.

Zo kan je vermogen om spanning en emoties te dragen stap voor stap groter worden.

Meer ruimte om anders te reageren

In het dagelijks leven merk je dit vaak in kleine dingen. Je voelt eerder dat iets je raakt. Je herkent je grens voordat je eroverheen gaat. Je merkt boosheid op en kunt onderzoeken wat eronder zit. Je kunt verdriet toelaten zonder erin te verdwijnen. En je durft duidelijker te zeggen wat je nodig hebt. In een relatie betekent dit dat er meer ruimte kan ontstaan tussen geraakt worden en reageren. Je hoeft minder snel aan te vallen, jezelf te verdedigen, aan te passen of terug te trekken.

Je kunt meer laten zien van wat er werkelijk in je leeft. Niet omdat je jezelf of je relatie hebt ‘verbeterd’, maar omdat er meer ruimte is ontstaan voor wat er al was. Wat vroeger niet gevoeld, gezegd of geuit kon worden, kan nu soms wél ruimte krijgen. In jezelf én in het contact met de ander. En juist daar kan iets wat lang vastzat weer in beweging komen.

Auteur – Wieteke Nijntjes