Wie is er bang voor gender? Hoe therapeutische begeleiding kan helpen bij gendervragen

Wie is er bang voor gender? Dat was de openingsvraag in een les die ik onlangs gaf over gender en identiteit. Er kwamen weinig reacties — de meeste studenten bleven stil. Mijn vervolgvraag was: ‘Wie heeft er iets met gender?’ Opnieuw weinig reacties, terwijl iedereen toch een gender heeft.

In de Jungiaans-analytische therapie die ik geef — naast mijn docentschap — werk ik veel met dit onderwerp. Ik ontmoet cliënten die twijfelen over hun gender, die in transitie gaan, of die gewoon willen verkennen wat gender voor hen betekent: in hun relatie met zichzelf, met anderen en met de wereld. Er komen ook mensen die meer inzicht willen in hoe ze zich verhouden tot dit thema, of die bewustwording zoeken over hoe gender een rol speelt in hun leven in relatie tot andere identiteitsassen, zoals klasse, cultuur en religie. Soms spelen ook vragen rondom genderdysforie, non-binair zijn of een gendervloeiende identiteit. Zelf ben ik hier ook nog altijd mee bezig, ook na een onderzoeksmaster Gender Studies en allerlei ervaringen in deze context.

In mijn praktijk ontmoet ik mensen die niet bang zijn voor gender, maar er wel vragen, pijn of spanning bij ervaren. Die pijn en spanning brengt hen misschien juist tot het stellen van de vragen. Iedereen heeft een gender en een beleving daarvan en iedereen zou zich kunnen afvragen hoe dit doorwerkt in hun identiteit en leven.

Soms is het binnen een betekenisvolle relatie — wat voor relatie dan ook — belangrijk om te kijken naar hoe dit thema beweegt in de interactie. Bijvoorbeeld wanneer een partner in transitie gaat, of wanneer gender spanning geeft binnen een gezin of vriendschap. In mijn praktijk zie ik dan ook regelmatig koppels, vrienden en familieleden samen.

Je beleving van je gender kan kartelig zijn; je kunt je eraan openhalen. In dat soort situaties kijk ik met cliënten naar wat er omhoogkomt als we ruimte geven aan dit levensthema. Vaak wortelt het in grote, complexe zaken: bestaansrecht, machteloosheid, onveiligheid, gezien worden en eigenwaarde. Via jungiaanse technieken zoals actieve imaginaties, droomanalyses en tekeningen nodigen we het onbewuste uit om zich uit te spreken over deze vertakkingen en soms pijnlijke verknopingen.

De jungiaanse theorie nodigt uit tot werken met archetypische krachten rondom gender en kijkt naar het spanningsveld tussen polariteiten — zoals het vrouwelijke en het mannelijke (anima en animus). In theorieën rondom gender en seksualiteit wordt juist gekeken naar hoe machtsverhoudingen en ongelijkheid zich hebben gevormd rond deze polariteit en hoe we uit dit spanningsveld kunnen komen. De combinatie van deze twee perspectieven biedt oneindig veel interessante invalshoeken om samen op genderqueeste te gaan. Daarnaast is Voice Dialogue een waardevolle aanvulling: hiermee kijken we op een praktische manier naar de verschillende delen die in je leven en spreken over dit thema.

Voor dit soort queesten — en vele andere — zie ik je graag in mijn praktijk. Of je nu worstelt met gendertwijfel, een transitie verkent, of gewoon wil onderzoeken hoe gender jouw leven kleurt: je bent welkom.

Twijfel je, of wil je meer informatie? Je kunt me vinden op

Deze openingsvraag is geleend van Judith Butler en diens meest recente publicatie Who’s Afraid of Gender?, gepubliceerd in 2024.