Emotionele hygiene net zo belangrijk als tandenpoetsen

Onlangs was ik bij een symposium over mentale gezondheid en zingeving.
Een zaal vol betrokken mensen, een mooi programma, en een boodschap waar eigenlijk niemand het mee oneens kon zijn: zonder zingeving komt mentale gezondheid moeilijk van de grond. Toch merkte ik dat ik de hele ochtend het gevoel had dat er een stap ontbrak.

KOPP, hechtingstrauma en shocktrauma

Want veel mensen die worstelen met hun mentale gezondheid zijn opgegroeid met trauma. Dat geldt ook voor veel KOPP’ers. Hechtingstrauma, ontwikkelingstrauma, soms ook shocktrauma.
En dan is de vraag: waar haal je zingeving vandaan als je als kind niet veilig was? Als je niet kreeg wat je nodig had om te leren vertrouwen op de wereld?

In dat geval staat de zin van je leven lange tijd volledig in dienst van iets anders: overleven. Die overlevingsstand krijgt allerlei vormen. Gedrag dat ooit noodzakelijk was, maar later — door jezelf of door anderen — wordt bestempeld als egoïstisch, lastig of ongezond. Gedrag dat je vaak juist verder weg brengt van zingeving.

Met tonnen oud zeer op je nek

Wie met tonnen oud zeer op zijn nek door het leven gaat, vindt de zin van het leven meestal niet zo makkelijk. Pas na de opruimwerkzaamheden komt er ruimte voor al die andere leefstijldingen.
Het slaapt bijvoorbeeld een stuk rustiger zonder die emotionele lading — kan ik uit eigen ervaring melden. En je houdt ook meer energie over voor sporten en gezond eten als je die last niet dag en nacht hoeft mee te zeulen. Vaak wordt de volgorde omgedraaid: “Ga maar sporten, dan voel je je vanzelf beter.”
En eerlijk is eerlijk, dat klopt ook regelmatig. Maar een gezonde leefstijl langdurig volhouden vraagt iets anders dan een goed voornemen. Het vraagt intrinsieke motivatie. Zingeving dus. En zo is de cirkel weer rond.

Emotionele hyigiene

Wat ik eigenlijk altijd mis in de bekende lijstjes van zelfzorg, is emotionele hygiëne.
Dagelijks emotioneel opschonen. Zoals je elke dag je tanden poetst, kun je ook elke dag even stilstaan bij je emotionele staat. Is er stress? Waar voel je die? Kun je er naartoe bewegen in plaats van ervan weg?
Welke emotie zit eronder? En wat heb je nodig om jezelf te kalmeren?
Vaak is het simpelweg erkennen van de emotie al genoeg.

Oud zeer en bevroren emoties

Oud zeer kun je zien als bevroren emoties en stress in je lichaam. Iedere emotie die je in het hier en nu niet laat stromen, vriest daar als het ware aan vast. Zo wordt die oude lading alleen maar zwaarder.
Emotionele hygiëne doet precies het tegenovergestelde: het laat emoties stromen, door er warme aandacht aan te geven en ze op een passende manier te uiten. Dan groeit dat innerlijke ijs in elk geval niet verder aan. En met een beetje geluk ontdooit er onderweg ook nog wat van het oude.

Voor emotionele hygiëne is wel enige vaardigheid nodig.

Als volwassene ligt de verantwoordelijkheid voor je emoties namelijk bij jezelf. Dat betekent dat je ze niet ongefilterd op het bord van je partner kunt kwakken — en al helemaal niet op dat van je kinderen.
De emotie van vandaag is gemengd met oud zeer Ook vraagt het uiten van emoties om dosering. De emotie van vandaag is vaak vermengd met oud zeer. Dan is het nodig om die twee eerst uit elkaar te halen. Je merkt dat er oud zeer is getriggerd wanneer je emotionele reactie niet helemaal in verhouding staat tot wat er in het hier en nu gebeurt. Dan is er naast de volwassene die je bent ook nog iets ouds aanwezig. Of eigenlijk: iets jongs. Een kind. Probeer in zo’n moment eens het volgende. Stel dat je boos wordt om iets wat je partner zegt, en je voelt dat de lading groter is dan de situatie rechtvaardigt. Zeg dan tegen jezelf, met oprechte aandacht:

Iets in mij wordt nu boos.

Vaak merk je meteen het verschil: jij bént dat boze kind niet, maar er leeft wel iets in jou dat zo reageert. En jij, als volwassene, kunt leren om dat te reguleren. Door er met aandacht bij te blijven. Door het serieus te nemen, zonder meteen alle overtuigingen ervan te geloven.

Emotionele ontwikkeling

Deze vaardigheden vallen onder de noemer emotionele ontwikkeling.
Eigenlijk zouden we dat als vak op de basisschool moeten geven. Want als kinderen leren hoe ze hun emoties kunnen opschonen, hebben ze later een stuk minder werk aan het opruimen van oud zeer dan veel van ons nu. En driemaal raden wat dat zal betekenen voor hún kinderen. Gelukkig bestaan zulke initiatieven al, al zijn ze nog veel te dun gezaaid.

Dat noem ik nou zingeving.

Over de auteur

Dit artikel is geschreven door Kassandra Goddijn, therapeut en ervaringsdeskundige. Kassandra groeide op met een moeder met een psychiatrische stoornis. Van haar zestiende tot haar achtentwintigste worstelde ze zelf met de gevolgen daarvan. Door jarenlange therapie en persoonlijke ontwikkeling vond ze haar weg naar herstel.

Die ervaring maakt haar tot de therapeut die ze nu is: iemand die het van binnenuit begrijpt. Die weet hoe eenzaam het proces kan voelen. En die weet dat herstel mogelijk is – omdat ze het zelf heeft doorlopen.

Kassandra helpt mensen met hechtingstrauma, KOPP-problematiek en emotionele ontwikkeling. Niet alleen vanuit kennis, maar ook vanuit ervaring.